فرید حدادیان: روزنامه ایران اخیراً مصاحبه ای تلفنی با فردی بنام سیروس برزو، ایرانی مقیم روسیه بعمل آورده و از وی تحت عنوان پدر علوم فضایی ایران یاد کرده است.

مصاحبه ای که با تیتر "شگفتی های خواندنی از زبان پدر..." مخاطب را به خود جذب می نماید. اما پس از صرف وقت و خواندن مصاحبه تا به انتها خواننده نه نشانی از پدر علوم فضایی بودن مصاحبه شونده می یابد و نه از شگفتی خارق العاده ای مطلع می گردد.

اعطای القاب و عناوین توأم با اغراق و تعارف از معضلات روزنامه نگاری ایرانی است که علیرغم تأکید و توصیه مکرر علم روزنامه نگاری و اساتید این رشته متاسفانه اشتباهی رایج و مکرر در جریان کار و خصوصاً مصاحبه ها می باشد. گو اینکه حتی در مقوله خبر و نقل قول های خبری نیز با آن روبرو هستیم.

در مطبوعات و رسانه های ایرانی معمولاً زیاد می خوانیم یا می شنویم که : "استاد...فرمودند: " یا "پژوهشگر پرتلاش آقا/خانم دکتر.... بیان داشتند:" و مواردی مشابه این.

از موضوعات قابل نقد در این حوزه می توان به اعطای القاب و عناوین ذهنی و غیر مستند به افراد؛موضوعات و سوژه ها اشاره کرد. چنانچه در این مصاحبه با عنوانی ذهنی و زاییده احترام؛ارادت یا گرایش انتخاب کننده تیتر با سوژه طرف مصاحبه روبرو می شویم.

"پدر علوم فضایی ایران"؟! بار معنایی این عنوان بسیار ثقیل است.معمولاً به بنیانگذار؛دانشمند ابداع کننده و یا نخستین فعال تخصصی هر عرصه ای این عنوان آن هم از جانب مراجع رسمی علمی اهدا می شود.

"پدر شعر نو" ؛ "پدر طب"؛ "پدر معماری ایرانی" ؛ "پدر روابط عمومی" و عناوینی از این دست؛ مواردی هستند که طی مراحل و بررسی های علمی خاص و توسط بنیادها یا مراجعی شناخته شده به فردی اهدا می شود و البته خود این موضوع نیز قابل نقد است.بعنوان مثال یکی از سوالات ذهنی همیشگی برای من این بوده که در جامعه و فرهنگ مردسالار شرقی و خصوصاً ایرانی؛ اگر خانمی به درجه بالای رشته یا حوزه تخصصی خود رسید تکلیفش چیست که نمی‌تواند پدر آن حوزه باشد؟

در موضوع خاص منتشر شده در روزنامه ایران؛ مشخص نیست عنوان مذکور توسط چه مرجعی به مصاحبه شونده اعطا شده است و همانگونه که پیشتر آمد از شگفتی خارق العاده نیز چنانچه در تیتر وعده داده شده خبری نیست.

مصاحبه بعمل آمده؛ چه نوع از مصاحبه است؟ در تقسیم بندی انواع مصاحبه می توان به انواعی همچون : مصاحبه خبری؛مصاحبه تحلیلی؛مصاحبه احساسی؛مصاحبه برای ابراز عقیده؛مصاحبه چالشی؛مصاحبه غافلگیرانه؛صدای مردم و مصاحبه سرگرم کننده اشاره نمود.

تیتر مصاحبه وعده مصاحبه خبری یا مصاحبه برای ابراز عقیده را به مخاطب می دهد؛ اما نوع سوالات و ساختار مصاحبه بعمل آمده آن را بیشتر در دسته مصاحبه های سرگرم کننده جای می دهد و این پارادوکس بین تیتر و محتوا لزوم توجه بیشتر به موضوع مهم مهارت ها در مصاحبه را مورد تاکید قرار می دهد.

از میان مهارت های مورد نیاز در تکنیک و فنون مصاحبه؛ رهنودهای اولیه پیرامون موضوع و دقت و پیگیری در پژوهش از موارد مهم محسوب می شوند.

رهنودهای اولیه پیرامون موضوع مصاحبه مورد بحث می توانست کنکاش وتحقیق بیشتر پیرامون مصاحبه شونده باشد.اغراق و بزرگنمایی در خصوص موقیعت و جایگاه مصاحبه شونده در بحث علمی و بسیار فنی علوم فضایی علیرغم تلاش و فعالیت این هموطن گرامی از روی علاقمندی به موضوع علوم فضایی و نجوم نه تنها اعتباری برای مصاحبه شونده به همراه نخواهد داشت بلکه حتی نتیجه عکس نیز گذارده است! مصاحبه برای معرفی صادقانه بی طرفانه و دقیق مصاحبه شونده یا نظرات وی است و بی توجهی به حساسیت موضوع ؛ گاه نه تنها کمکی به رسیدن به هدف مصاحبه نمی کند بلکه به ضد تبلیغ نیز منجر خواهد شد.گو اینکه مصاحبه علمی و دقیق بر مبنای اصول روزنامه نگاری با تبلیغ سوژه منافات بنیادی دارد.

توجه به اصول دقیق منصفانه و بیطرفانه روزنامه نگاری علمی در حوزه مصاحبه؛ فصل ممیز و تراز سنجش مصاحبه خوب از مصاحبه بد است و آنچه در تکنیک ها و اصول مصاحبه بطور مشخص بارز و قابل توجه است تحقیق و پژوهش اولیه و دقیق پیرامون سوژه و رعایت بی طرفی در تمام مدت مصاحبه است.

فراموش نکنیم وظیفه روزنامه نگار معرفی اغراق آمیز سوژه برای ارتقاء منزلت یا کسب امتیاز یا فراتر از آن؛ اعطای عنوان یا لقب به مصاحبه شونده نیست.

بدیهی است که در موضوع مصاحبه با آقای "سیروس برزو" نقد بعمل آمده به هیچ عنوان به معنای نفی تلاش ها و جایگاه و محبوبیت فعلی نامبرده در بین فعالان حوزه علمی فضا نبوده بلکه نقد عملکرد مصاحبه کننده و رسانه منتشر کننده است. البته با این چشم انداز که اغراق در موقعیت قابل احترام فعلی آقای "برزو " نه تنها کمکی به ارتقاء این جایگاه نمی کند؛ بلکه ممکن است تاثیری عکس در افکار عمومی نیز داشته باشد.